Wijn uit Zuid-Afrika

Wijn uit Zuid-Afrika

Zuid-Afrika is het enige Afrikaanse wijnland van betekenis. Dat komt vooral door het klimaat: van alle Afrikaanse landen ligt alleen Zuid-Afrika in de zone waarin het klimaat heel geschikt is voor wijnbouw. Behalve het klimaat is ook de bodem erg geschikt voor wijnbouw: Zuid-Afrika heeft veel verschillende bodems.

Zuid-Afrika is het enige Afrikaanse wijnland van betekenis. Dat komt vooral door het klimaat: van alle Afrikaanse landen ligt alleen Zuid-Afrika in de zone waarin het klimaat heel geschikt is voor wijnbouw. Behalve het klimaat is ook de bodem erg geschikt voor wijnbouw: Zuid-Afrika heeft veel verschillende bodems.

In de tijd van de apartheid (1960-1990) had Zuid-Afrika moeite om zijn wijnen te exporteren.

Er gold een boycot en bij importbedrijven van Zuid-Afrikaanse producten werden soms de ramen ingegooid. Na de afschaffing van de apartheid heeft de Zuid-Afrikaanse wijnbouw zich snel ontwikkeld.

In Nederland en België zijn Zuid-Afrikaanse wijnen populair en nemen zij de tweede plaats in op de consumptie­ranglijst.

In de kuststreek in het zuidwesten van het land liggen de meeste wijndistricten. Eén daarvan is Stellenbosch: het belangrijkste centrum van de Zuid-Afrikaanse wijnbouw. Hier liggen de meeste wijnbouwdistricten. Bij Kaapstad domineert de Tafelberg het landschap. De bodem in deze kustvlakte varieert van het zandsteen van de Tafelberg in het westen tot graniet op de hellingen verder naar het oosten.

Klimaat

Het Zuid-Afrikaanse klimaat is koeler dan in veel andere gebieden die rond 34 graden ten zuiden van de evenaar liggen. Dit komt doordat de koelere Atlantische Oceaan en warmere Indische Oceaan hier samenkomen. Dat geeft neerslag. Bovendien loopt er een koude golfstroom vanaf de zuidpool naar het noorden langs de westkust van Afrika, die een matigende invloed op de temperatuur heeft. Zuid-Afrika heeft geen extreem hete zomers, en de winters zijn er mild en bijna vorstvrij. Jaarlijks valt er voldoende neer­slag: de meeste neerslag valt tussen mei en augustus en varieert van 450 tot 1000 millimeter per jaar. Hier­door is irrigatie niet nodig. De wijnbouw profiteert van deze klimatologische omstandigheden.

Wijnbouw

Het werk in een Zuid-Afrikaanse wijngaard verschilt weinig van dat in een Europese. Alleen begint het seizoen er in september en niet in februari, zoals in Europa. Zuid-Afrika ligt immers op het zuidelijk halfrond. Terwijl in Europa dan net de oogst begint, beginnen in Zuid-Afrika de wijnstokken uit te lopen. In januari begint de zomer in de Kaap. De meeste druiven worden in februari geoogst. Deze oogst gebeurt vrijwel overal nog handmatig.

Zuid-Afrika heeft erg veel kennis uit andere landen gehaald. Al in de zeventiende eeuw vestigden zich Franse Hugenoten in Paarl. Wijnstokken zijn uit de hele wereld geïmporteerd en de meeste wijnmakers hebben het vak geleerd in landen en gebieden als Frankrijk, Duitsland, Californië, Australië en Nieuw-Zeeland, vooral de jongere. De invloed van deze internationale kennis is merkbaar in de verschillende stijlen van wijnen uit Zuid-Afrika.

Belangrijkste druivenrassen en wijnen

In Zuid-Afrika noemt men een druivenras of -variëteit ‘cultivar’. Dit is ook de aanduiding voor mono-cépagewijnen. Sinds 2000 is er een tendens dat er meer blauwe dan witte druiven worden aangeplant. De aanplant van druiven is nu vrijwel gelijkmatig verdeeld over witte en blauwe druiven. Het aandeel blauwe druiven neemt echter toe.

In Zuid-Afrika staan de volgende witte druivenrassen aangeplant:

Chenin blanc:
Van de witte druiven is dit de belangrijkste. De Steen ook wel genoemd is dezelfde druif als de Chenin blanc, meestal gebruikt voor eenvoudige, maar goede, droge witte wijn. Op een deel van deze druiven laten de wijnboeren edele rotting ontstaan. Daarnaast wordt de Chenin blanc ook gebruikt voor sherryvarianten en mousserende wijnen.

Andere belangrijke druiven zijn Colombard, Sauvignon blanc, de trots van Zuid-Afrika, Chardonnay en Viognier. 

Van de blauwe rassen zijn de volgende het belangrijkst:
Pinotage. Dit is een typisch druivenras van Zuid-Afrika. Het is in 1924 ontstaan door een kruising van de Pinot noir en de Cinsault. Omdat men de Cinsault in die tijd Hermitage noemde, ontstond uit de naam Pinot-Hermitage de naam Pinotage. De aanplant van de druif loopt terug.

Andere blauwe druivensoorten zijn: Cabernet Sauvignon, Shiraz (Hartenberg Wine Estate uit Stellenbosch maakt hier jaar op jaar de meest prestigieuze wijnen ter wereld mee.), Merlot, Malbec, Petit Verdot en Cabernet Franc.

De Zuid-Afrikaanse wijnen komen als ‘cultivar’ (mono­cépage) of als assemblage uit. Van de rode wijnen zijn de ‘Bordeauxblends’ populair. Voor deze assemblage gebruiken de wijnmakers de Cabernet Sauvignon, Merlot, Cabernet Franc, Malbec en Petit Verdot. De Pinot noir is in opkomst. In de laatste 10 jaar is de aanplanting verdubbeld.

Van oudsher domineert een beperkt aantal grote wijn­producenten en wijncoöperaties de markt. Tot voor kort produceerden ze vooral wijn in bulk, basiswijn voor distillatie, druivenconcentraat en druivensap. De laatste jaren maken ze ook steeds vaker merk­wijnen, die vaak Nederlands klinkende namen hebben.

In totaal leveren deze bedrijven het grootste deel van de Zuid-Afrikaanse wijnproductie. Het aantal zelfstandige ‘estate wineries’ groeit echter. In 2012 zijn er al 176 geregistreerd. Dit zijn vaak kleinschalige wijnproducenten die veel aandacht hebben voor kwaliteit.

De wijngebieden van Zuid-Afrika

Geografisch bestaat Zuid-Afrika uit twee delen: de West-Kaap en de Noord-Kaap. De West-Kaap ligt in het zuidwesten. Hier is de Zuid-Afrikaanse wijnbouw begonnen en ligt het grootste deel van de wijngaarden, bij de Atlantische kust. De wijngebieden liggen dicht bij elkaar in een tamelijk klein gebied dat zich vanaf Kaapstad ongeveer 150 kilometer naar het oosten uitstrekt. De West-Kaap heeft koelere en warme, drogere regios:

  • Coastal Region: 9 districten

  • Cape South Coast: 6 districten

  • Breede River Valley Region: 3 districten

  • Klein Karoo Region: 2 districten

  • Olifants River Region: 3 districten

  • Northern Cape: 2 districten.

Ten slotte is er één district in de West-Kaap (of: Weskaap) dat tot geen enkele regio behoort en dat is Overberg.

De Noord-Kaap ligt in het noorden van het land en omvat enkele losse gebieden ter hoogte van Johannesburg. Dit gebied is bijzonder warm. Hier ligt slechts één district.

In de volgende paragrafen worden de verschillende wijnbouwregio’s behandeld.

Coastal Region

Coastal Region omvat de belangrijkste ‘districts’ voor Zuid-Afrika:

  • Cape Point

  • Tygerberg

  • Darling

  • Stellenbosch

  • Paarl

  • Tulbagh

  • Swartland

  • Franschhoek

  • Wellington

Deze districten liggen rond Kaapstad en Kaap de Goede Hoop, tussen de kuststrook bij de Valsbaai in het zuiden tot aan de St. Helenabaai in het noorden. De Atlantische winden zorgen hier voor afkoeling. Omdat het in deze gebieden voldoende regent, is er weinig of geen irrigatie nodig.

De verschillende districten in Coastal Region

Cape Point (0 wards, 2 estates)

Cape Point is een schiereiland ten zuiden van Kaapstad. Het is niet het meest zuidelijke puntje van Afrika (dat is Cape Agulhas). Tussen het district en Kaapstad ligt de zelfstandige ward Constantia. Hier stichtte de gouverneur Simon van der Stel in de zeventiende eeuw zijn historische boerderij. Vroeger was de ward Constantia vooral bekend om zijn zoete wijn, die in de negentiende eeuw net zo beroemd was als de Hongaarse Tokaji. Tegenwoordig produceert men hier echter ook verfijnde droge wijnen van de Sauvignon blanc en rode wijnen in de stijl van Bordeaux. Er zijn twee estates: Groot Constantia en Klein Constantia. De wijngaarden liggen tegen de oostelijke hellingen van de Constantiaberg: een uitloper van de Tafelberg. De druivenstokken profiteren hier ’s middags van de schaduw van de berg en van de koele zeewind uit de Valsbaai, die op nog geen 8 kilometer afstand ligt. Hier valt genoeg regen, zodat irrigatie overbodig is.

Tygerberg (2 wards, 6 estates)

In het district Tygerberg ligt de bekende ward Durbanville. Net als Constantia ligt deze dicht bij Kaapstad. De noordelijke buitenwijken van deze stad hebben inmiddels zelfs enkele wijngaarden opgeslokt. De vier estates van dit gebied liggen vooral op de hellingen. Deze produceren het meest rode wijnen.

De koele zeewind tempert de zomerse hitte en maakt de lucht droger, waardoor de kans op schimmel en ziekten kleiner is.

Darling (1 wards, 0 estates)

In het district Darling ligt de ward Groenekloof. Van alle wards ligt Groenekloof het dichtst bij de Atlantische Oceaan. Er zijn geen estates. Het wijn­gebied is vooral bekend om de hoge kwaliteit van zijn Sauvignon blanc.

Stellenbosch (7 wards, 58 estates)

Het district Stellenbosch is het centrum van de Zuid-Afrikaanse wijnbouw. In de stad Stellenbosch is de enige Zuid-Afrikaanse universiteit gevestigd met een aparte afdeling wijnbouw en oenologie. Veel succes­volle wijnmakers van Zuid-Afrika hebben daar hun opleiding gevolgd. Stellenbosch is kwalitatief het beste en in omvang het derde gebied van Zuid-Afrika.

Enkele bergen geven het gebied verschillende microklimaten: Helderberg, Simonsberg en Drakenstein­berg. Deze microklimaten maken de streek bijzonder geschikt voor de teelt van een groot aantal druivenrassen. Hoger op de helling is het koeler en bevat de bodem meer graniet. De gemiddelde neerslag schommelt tussen 600 en 800 millimeter per jaar.

In Stellenbosch groeien vooral blauwe druivenrassen, met name Cabernet Sauvignon, Merlot en Shiraz. De Merlot wint aan populariteit en wordt steeds meer gebruikt voor mono-cépagewijn. Niet alleen vanwege zijn goede karakter, maar ook omdat hij snel op dronk is. Daarnaast maakt men in dit gebied ook goede witte wijnen. De meest aangeplante witte druif is de Sauvignon blanc, direct gevolgd door de Chenin blanc.

Enkele top Estates zijn Hartenberg voor zijn uitmuntende Shiraz en Chardonany, Overgaauw voor zijn typische Sauvignon Blanc, Yonder Hill met zijn Inanda en Nicola voor zijn krachtige en verfijnde Bordeaux Blends, Kanonkop en Simonsig voor hun uitstekende Pinotage.


Paarl (2 wards, 33 estates)

Paarl ligt verder landinwaarts dan Stellenbosch, minder dan 60 kilometer van Kaapstad. Het stadje Paarl wordt gedomineerd door de Paarlberg. Deze rots ziet er na een regenbui uit als ‘een zwarte parel’, vandaar deze naam.

Er heerst een typisch mediterraan klimaat met lange en warme zomers en een jaarlijkse neerslag van ongeveer 650 millimeter. Daarom wordt alleen in extreem droge jaren irrigatie toegepast.

Paarl is het op een na grootste wijngebied van het land. De wijnboeren verbouwen in Paarl veel verschillende druiven, waarvan Cabernet Sauvignon, Pinotage, Chardonnay, Chenin blanc en Sauvignon blanc het meeste potentieel bezitten. Oorspronkelijk produceerde Paarl vooral versterkte wijnen.

Franschhoek (0 wards)

De Franschhoekvallei ligt ten zuidoosten van de stad Paarl en ten oosten van Stellenbosch. Aan beide kanten van het gebied liggen bergen die hoog boven de vallei uitsteken. Deze bergen geven een behoorlijk gevarieerd klimaat. Hier wonen veel mensen met Franse voorouders. Daarom hebben de meeste landgoederen nog steeds Franse namen. Franschhoek is een van de belangrijkste wijngebieden van Zuid-Afrika. Hier is ook de KWV gevestigd, net als enkele andere progressieve coöperaties. Daarnaast wordt hier jaarlijks de Nederburgveiling gehouden, een groot wijnevenement.

Eén van de bekendste en vooruitstrevende wijndomeinen met de typische Franse naam is Grande Provence, gelegen centraal in Franschhoek.

District Wellington (0 wards)

Dit is een van de nieuwe districten van Zuid-Afrika. Tot 2011 was het een ward van Paarl. Er zijn nog geen wards of estates.

Tulbagh (0 wards, 9 estates)

Het district Tulbagh ligt ten noorden van Paarl en ten oosten van Swartland. De wijngaarden zijn aan drie kanten omringd door de Winterhoekbergen. Behalve wijngaarden zijn hier ook boomgaarden en graanvelden. De bodemsoorten zijn heel verschillend, variërend van zandbodems in de vallei tot stenige bodems op de hogere hellingen. In de zomer loopt de temperatuur hoog op. Dit bergachtige gebied heeft veel verschillende microklimaten, waar de wijnboeren slim gebruik van maken door op de meest interessante plekken de juiste druiven aan te planten.

Swartland (2 wards, 7 estates)

Swartland is een groot district. Het ligt ten noord­westen van Paarl en Stellenbosch, langs de kust. De benaming ‘zwart land’ verwijst naar de donkere, vruchtbare aarde van deze streek. Swartland leverde oorspronkelijk robuuste, volle rode wijnen en versterkte, portachtige wijnen van hoge kwaliteit. Nu produceren de wijnmakers er lichte witte en rode wijnen. Deze wijnen zijn goed en niet duur. Voor de rode wijnen gebruiken de wijnmakers vooral de Cabernet Sauvignon, Pinotage en Shiraz. Er staan ook nog rassen zoals de Tinta Barocca en de Touriga nacional, die daar oorspronkelijk waren aangeplant om portachtige wijn te maken. Meer dan een kwart van alle wijngaarden is beplant met de Chenin blanc.

De verschillende districten in Cape South Coast


Cape Agulhas, Elgin, Overberg, Plettenberg Bay, Swellendam en Walker Bay

De wijngebieden ten zuidoosten van Kaapstad, langs de kust van de Indische Oceaan, zijn de laatste jaren steeds belangrijker geworden. Een belangrijke reden is de verkoeling van de zee die een goede invloed heeft op de kwaliteit van de wijn. De eerste aanplant dateert van enkele tientallen jaren geleden en nu is Cape South Coast een eigen region met zes districten. De twee grootste zijn Overberg en Walker Bay. Vooral de wijnen die gemaakt zijn van de Sauvignon blanc, Chardonnay en Pinot noir hebben snel een goede reputatie gekregen.

Ook de andere districten van de zuidelijke kust worden gekenmerkt door een redelijk koel klimaat waar ‘cool climate rassen’ zoals de Sauvignon en Riesling en ook de Chardonnay en de Pinot noir het goed doen. Ze hebben een elegantie die soms niet onder doet voor de vergelijkbare wijnen uit Europa. Cape Agulhas is het meest zuidelijke puntje van het Afrikaanse continent. Het heeft ook een ward: Elim. Het district Plettenberg Bay ligt helemaal in het oosten.

Breede River Valley Region

De wijngebieden van de Breede River Valley Region liggen in het stroomgebied van Breede rivier. Het is een warm gebied: zonder irrigatie zou het verbouwen van druiven onmogelijk zijn. Door die irrigatie groeien de druiven misschien zelfs iets te goed. Ze zijn snel rijp, wat ten koste gaat van de finesse. Oorspronkelijk produceerden de wijnmakers hier veel versterkte wijn. Met behulp van moderne technieken zijn ze tegenwoordig steeds beter in staat om ook goede droge wijnen te maken. De Breede River Valley Region bestaat uit vier districten:

Robertson (9 wards, 19 estates)

De bodem van Robertson bevat veel leem. Overdag kan de temperatuur tot grote hoogte oplopen, maar ’s nachts daalt deze sterk, door de zeelucht. Dit gebied heeft hoge zomertemperaturen en een gemiddelde jaarlijkse neerslag van ongeveer 400 millimeter. De constructie van een grote dam aan het begin van de twintigste eeuw heeft de wijnboeren betrouwbare en goedkope irrigatie gebracht. Dit heeft geleid tot de snelle groei van estates en coöperaties in deze streek.

Robertson heeft lange tijd bekend gestaan om zijn versterkte dessertwijnen. Tegenwoordig komen hier ook enkele hoog gewaardeerde Chardonnay- en Shiraz­wijnen vandaan.



Worcester (4 wards, 0 estates)

Ten oosten van Paarl ligt het district Worcester. Een groot deel van de vallei van de Breede rivier en haar zijrivieren ligt in deze streek. Het district wordt aan drie kanten door bergen omringd. Er zijn grote verschillen in de samenstelling van de bodem en de microklimaten van de verschillende riviervalleien. Het gebied heeft weinig regen, maar de boeren kunnen hun wijngaarden irrigeren met water uit de waterreservoirs in de Du Toits­kloof-bergen. Het gebied is het grootste wijngebied van Zuid-Afrika. Een groot deel van de Zuid-Afrikaanse wijn komt ervandaan: de negentien coöperaties van Worcester leveren een kwart van de totale wijn­productie. Het is bovendien de grootste producent van brandy in het land. Worcester is dus eigenlijk de Gascogne of de Charentes van Zuid-Afrika: een gebied met een grote wijnproductie die vooral dient als basis voor brandy. De KWV Brandy Cellar is de grootste wijndistilleerderij ter wereld.


Klein Karoo Region

De Klein Karoo Region is een langgerekte streek, die van oost naar west loopt, van Montagu tot Oudtshoorn. Deze region is eigenlijk een voortzetting van de Breede River Region. Het is de kleinste region van Zuid-Afrika: nog geen 3 procent van de wijngaarden ligt hier.

Er heerst een extreem klimaat met warme zomers en weinig neerslag. De wijngaarden liggen daarom vooral in de riviervalleien, omdat daar veel water voor irrigatie beschikbaar is.

Uit deze streek komen de bekendste versterkte wijnen van Zuid-Afrika. De Steen (Chenin blanc) groeit hier veel: door de hoge zuurgraad en veel fruitigheid is deze druif bijzonder geschikt voor warmere gebieden. Klein Karoo heeft twee districten: Calitzdorp en Langeberg-Garcia. Daarnaast heeft het vijf wards, waar­onder Montagu en Outeniqua. Er zijn twee estates: Mons Ruber en Herold.


Olifants River Region

De Olifants River Region ligt boven Swartland. Het is met bijna 9 procent van de wijngaarden de een na kleinste region. De wijngaarden van deze streek liggen in de brede vallei van de Olifantsrivier. In vergelijking met enkele andere Zuid-Afrikaanse wijngebieden zijn de zomers relatief warm, en valt er weinig regen. De samenstelling van de bodem varieert van zanderige grond tot rode, kleihoudende leem.

Door zorgvuldig te snoeien zorgen de wijnboeren ervoor dat bladeren de druiven tegen de zon beschermen. De wijnmakers van dit gebied passen moderne wijnbereidingstechnieken toe. De wijnen van Olifants River hebben een goede prijs-kwaliteitverhouding.

In Olifants River liggen drie districten (tien wards en één estate):

  • Citrusdal Mountain

  • Citrusdal Valley

  • Lutzville Valley








Reacties

Wees de eerste om te reageren...

Laat een reactie achter
* Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.
* Verplichte velden